Probiotic- Tầm quan trọng đối với sức khỏe

Bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “biotic” là “cuộc sống”, “probiotic” nghĩa là “dành cho cuộc sống”. Như bản chất từ ngữ sử dụng, ngày nay khoa học đã nghiên cứu và chứng minh probiotic có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống. Với ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, thủy sản, công nghệ sinh học, … và đặc biệt trong Y học, probiotic ngày càng khẳng định vai trò to lớn trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật cho con người

Probiotic là gì? Probiotic từ hàng ngàn năm nay đã tồn tại tự nhiên trong các thực phẩm hàng ngày như dưa chua, kim chi, dấm ăn, sữa chua,… Đây là nhóm sản phẩm lên men gây sinh acid lactic, sản phẩm được tạo ra nhờ những vi khuẩn gọi là vi khuẩn lên men lactic. Lợi ích cho sức khỏe con người từ sản phẩm trên là nhờ sự đóng góp của những vi khuẩn sinh acid lactic. Vi khuẩn lên men lactic hiện diện phần lớn trong đường ruột, giúp tăng cường khả năng tiêu hóa, ổn định hoạt động đường ruột, tăng cường sức khỏe và chống chọi bệnh tật.

Theo định nghĩa của Tổ chức Lương nông Thế giới (FAO) cũng như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), “Probiotic là những vi sinh vật sống mà khi được sử dụng với một lượng đầy đủ và hợp lý sẽ mang lại lợi ích cho sinh vật tiếp nhận”. Để dễ hiểu, đối với sức khỏe con người, thuật ngữ probiotic được hiểu là những chủng vi khuẩn sinh acid lactic có lợi cho hệ tiêu hóa đã được chọn lọc. Cần hiểu thêm là không phải chủng vi khuẩn sinh acid lactic nào cũng có lợi, đặc biệt có những chủng trước đây được nhà sản xuất xem là probiotic nay WHO khuyến cáo không nên dùng vì yếu tố gây hại của chúng.

Tại sao probiotic có lợi cho sức khỏe? Đường ruột khỏe mạnh là sự cân bằng giữa vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại. Khi phải chịu các tác động bất lợi như căng thẳng, stress, bia rượu, thuốc hóa trị liệu, dùng kháng sinh kéo dài, nhiễm khuẩn gây hại,… sẽ dễ xảy ra sự mất cân bằng trên, do vi khuẩn có lợi bị suy giảm và vi khuẩn có hại tăng sinh. Sự mất cân bằng này sẽ dẫn đến các bệnh lý rối loạn đường ruột như tiêu chảy, sình bụng, đầy bụng, đi phân sống, viêm ruột, viêm đại tràng, táo bón… Các nguy hại này không dễ nhận thấy như việc sinh ra các sản phẩm phụ, sinh độc chất, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác, thậm chí tạo yếu tố gây ung thư. Như vậy, bổ sung probiotic một lượng đầy đủ sẽ giúp lập lại cân bằng, giải quyết được các triệu chứng bệnh lý tiêu hóa trên và đường ruột sẽ trở nên khỏe mạnh hơn.

Probiotic mang lại lợi ích cho sức khỏe nhờ cơ chế sau :

  1. Tạo lập cân bằng tự nhiên trong hệ tiêu hóa, giúp đường ruột khỏe mạnh bằng cách bám chặt, chiếm lĩnh thành ruột và cạnh tranh chất dinh dưỡng với vi khuẩn có hại; ngăn ngừa vi khuẩn có hại tấn công và phát triển, tăng cường chức năng chống đỡ của niêm mạc ruột, giúp khống chế VK gây hại.
  2. Giảm thiểu sự di chuyển của các vi khuẩn và chất lạ gọi là kháng nguyên từ ruột xâm nhập vào mạch máu. Do đó giúp giảm nhiễm khuẩn và dị ứng đối với các kháng nguyên có trong thực phẩm.
  3. Một số vi sinh có ích sản sinh ra kháng sinh như bacteriocins giúp ngăn ngừa và tiêu diệt mầm bệnh; sản sinh ra các chất metabolic gồm có butyrate và butyric acid có khả năng chống ung thư.
  4. Làm tăng cả phản ứng miễn dịch đặc hiệu và không đặc hiệu bằng cách kích thích các tế bào bạch cầu trong phản ứng miễn dịch (macrophages, lymphocytes) và tăng cường sự sản xuất ra các thành phần miễn nhiễm (cytokin, immunoglobulin, interferon).
  5. Một số vi sinh vật có lợi trong ruột non hạn chế sự hấp thu cholesterol có trong thực phẩm, giúp giảm cholesterol trong máu.
  6. Một số vi sinh vật có lợi sản sinh ra các enzyme giúp tiêu hóa carbonhydrate, làm thuận tiện hơn việc hấp thụ năng lượng từ chất dinh dưỡng; đồng thời giúp lên men những carbonhydrate không được tiêu hóa trong ruột non và sản sinh ra vitamin B, K. Vi sinh vật có lợi tại ruột già giúp tiêu hóa thức ăn chưa được tiêu hóa tại ruột non, giúp tăng hấp thu dinh dưỡng đồng thời giúp sạch ruột ngăn ngừa phản ứng thối rữa do vi khuẩn có hại gây ra.
  7. Vi sinh vật có lợi giúp tăng khả năng dung nạp đường lactose trong sữa nhờ kích thích sản sinh lactase là enzyme tiêu hóa lactose.

Dùng  probiotic – “sản phẩm dành cho cuộc sống” như thế nào để mang lại lợi ích? Những thực phẩm lên men được dùng hàng ngày như dưa chua, kim chi, dấm ăn, sữa chua nêu trên ngoài việc giúp ngon miệng và giúp biến dưỡng tốt thức ăn, còn mang lại lợi ích phần nào cho đường tiêu hóa. Tuy nhiên, dạng dùng này vẫn chỉ là thực phẩm dinh dưỡng thông thường hàng ngày, không thể là nguồn cung cấp hữu hiệu và đầy đủ lượng probiotic khi bị rối loạn tiêu hóa. Vì vậy các nhà sản xuất đã nghiên cứu, chọn lọc và sử dụng lượng probiotic lên đến hàng tỉ vi khuẩn sống, cho vào dạng bào chế chuyên dùng (thực phẩm chức năng hoặc thuốc) nhằm đảm bảo đủ lượng probiotic cung cấp cho hệ tiêu hóa.

Vấn đề lưu ý là probiotic phải là vi khuẩn sống tại ruột mới phát huy tối đa tác dụng, do đó người tiêu dùng gặp phải rất nhiều khó khăn khi chọn lựa sản phẩm probiotic nhằm đạt hiệu quả bảo vệ cơ thể cao nhất. Cần biết, probiotic rất dễ hư hỏng trong quá trình sản xuất và bảo quản (đặc biệt với khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam), đồng thời khả năng sống sót khi qua dịch dạ dày và acid mật để đến ruột phát huy tác dụng là rất thấp, nên các nhà nghiên cứu đã tìm cách khắc phục bằng cách dùng các tá dược đặc biệt để bao vi khuẩn probiotic để để đến ruột non mới tan nhanh nên hạn chế sự tác động của yếu tố bất lợi.

Lịch sử công nghệ bào chế probiotic đã trải qua 4 giai đoạn phát triển:Thế hệ thứ 1, vi khuẩn không bao (Non- coated). Thế hệ thứ 2 bao tan trong ruột (Enteric-coated), thế hệ thứ 3 bao vi nang (Micro-encapsulated), và  thế hệ thứ 4 Bao kép 2 lớp gồm bên trong là lớp protein, bên ngoài là lớp Polysaccharid (Dual coated LAB). Mỗi giai đoạn phát triển, chất lượng bào chế ngày càng hoàn thiện hơn, về khả năng  bảo vệ song sót khi sản xuất và bảo quản, đồng thời tỉ lệ sống còn khi qua dịch dạ dày và dịch mật để đến ruột phát huy tác dụng của Probiotic.
(Dược sỹ Nguyễn Văn Vinh)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *